Trong quá trình dạy học môn Toán, tôi nhận thấy rằng những câu chuyện lịch sử gắn với các nhà toán học không chỉ giúp học sinh hiểu thêm về kiến thức mà còn khơi gợi ở các em sự tò mò, hứng thú và niềm say mê khám phá. Một trong những câu chuyện mà tôi rất yêu thích và thường muốn chia sẻ với học sinh là câu chuyện về nhà toán học Talet và cách ông đo chiều cao của kim tự tháp Khufu.
Talet là một trong bảy nhà hiền triết nổi tiếng của Hy Lạp cổ đại. Ông sống tại thành phố Milet, khoảng từ năm 625 đến năm 547 trước Công nguyên. Talet là một người có kiến thức uyên bác, có những đóng góp quan trọng trong nhiều lĩnh vực như toán học, thiên văn học, triết học, chính trị và khoa học tự nhiên.
Điều khiến tôi ấn tượng nhất ở Talet không chỉ là những kiến thức ông có, mà còn là cách ông vận dụng tư duy để giải quyết một vấn đề tưởng chừng như không thể thực hiện được.
Theo giai thoại, một ngày nọ, vua Ai Cập mời Talet vào triều và nhờ ông tìm cách xác định chiều cao của kim tự tháp Khufu – công trình khổng lồ và là niềm tự hào của người Ai Cập lúc bấy giờ. Vua nói với Talet rằng dù rất tự hào về kim tự tháp nhưng người Ai Cập vẫn chưa biết chính xác chiều cao của công trình này.
Talet nhận lời và cho biết ông sẽ tiến hành đo đạc vào ngày hôm sau. Tin tức nhanh chóng lan truyền. Ngày hôm sau, rất nhiều người tò mò tập trung để xem Talet sẽ làm cách nào để đo chiều cao của một kim tự tháp khổng lồ. Thế nhưng, khi xuất hiện, Talet chỉ mang theo một cái cọc và một cây thước. Mọi người vô cùng ngạc nhiên, thậm chí có người còn nghi ngờ rằng với những dụng cụ đơn giản như vậy thì làm sao có thể đo được chiều cao của một công trình lớn đến thế.
Tuy nhiên, Talet vẫn bình thản. Ông cắm chiếc cọc xuống đất, đo chiều cao của chiếc cọc và chiều dài bóng của nó. Đồng thời, ông đo chiều dài bóng của kim tự tháp. Từ những số liệu đó, ông có thể tính được chiều cao của kim tự tháp.
Ngày nay, khi học về tam giác đồng dạng, học sinh có thể dễ dàng hiểu được cách làm của Talet. Khi ánh sáng Mặt Trời chiếu xuống, chiếc cọc và kim tự tháp cùng tạo ra bóng trên mặt đất. Nếu đo được chiều cao của chiếc cọc, bóng của chiếc cọc và bóng của kim tự tháp, ta có thể thiết lập mối quan hệ giữa các đại lượng tương ứng để tìm ra chiều cao của kim tự tháp.
Điều đặc biệt thú vị là vào thời Talet, kiến thức về tam giác đồng dạng như chúng ta học ngày nay chưa được hình thành một cách hệ thống. Vì vậy, điều làm nên sự đặc biệt trong cách giải quyết của ông chính là khả năng quan sát, tư duy logic và sự sáng tạo.
Câu chuyện này khiến tôi nhận ra rằng Toán học không chỉ là những con số, công thức hay bài tập trong sách giáo khoa. Toán học còn bắt đầu từ khả năng quan sát thế giới xung quanh, phát hiện mối liên hệ giữa các sự vật và tìm ra cách giải quyết vấn đề bằng tư duy của mình.
Khi kể câu chuyện này cho học sinh, tôi thường đặt ra một câu hỏi: “Nếu không có thước đo đủ dài, không thể trèo lên kim tự tháp và cũng không có những thiết bị hiện đại, em sẽ làm thế nào để biết được chiều cao của nó?”
Tôi mong rằng câu hỏi ấy sẽ khiến các em dừng lại một chút để suy nghĩ, thử tìm tòi và mạnh dạn đưa ra những cách giải quyết của riêng mình.
Và có lẽ đó cũng chính là điều tôi muốn học sinh nhận được từ câu chuyện về Talet: đừng vội nghĩ rằng một bài toán khó là một bài toán không thể giải. Khi biết quan sát, suy nghĩ và tìm ra mối liên hệ phù hợp, những điều tưởng như rất khó lại có thể trở nên đơn giản hơn rất nhiều. Đối với tôi, đó chính là vẻ đẹp của Toán học và cũng là giá trị lớn nhất mà việc dạy Toán có thể mang lại cho học sinh.
Kim Diễm
Tiếng Việt
English
中文
Français
日本語
한국어
Español
Русский
Deutsch
ไทย
ລາວ
हिन्दी
Português
