Trong các bài kiểm tra và đề thi hiện nay, phần đọc hiểu văn bản thông tin ngày càng xuất hiện nhiều. Tuy nhiên, không ít học sinh vẫn còn lúng túng khi xác định nội dung chính, mục đích viết hay cách triển khai thông tin của văn bản. Vậy làm thế nào để làm tốt dạng bài này?
Học sinh hoạt động nhóm
1. Chỉ ra đặc điểm của văn bản thông tin
Cần phân tích trên 3 phương diện:
+ Mục đích: Cung cấp thông tin khách quan (lịch sử, địa lý, kiến trúc...) về di tích hoặc danh lam thắng cảnh.
+ Cấu trúc: Thường bao gồm phần Sapo (tóm tắt ý chính), phần mở đầu, nội dung chính (thân bài) và kết thúc
+ Hình thức trình bày: Sử dụng các đề mục (subtitle), thuật ngữ chuyên ngành, từ ngữ có giá trị miêu tả/biểu cảm và các phương tiện phi ngôn ngữ.
2. Các cách trình bày thông tin trong văn bản
Người viết có thể trình bày thông tin theo nhiều cách khác nhau, và học sinh cần nêu được ít nhất 2 dấu hiệu nhận biết cho mỗi cách:
+ Theo mức độ quan trọng: Đưa thông tin cơ bản lên đầu.
+ Theo trật tự thời gian: Sử dụng các mốc thời gian, tiến trình lịch sử.
+ Theo trật tự không gian: Miêu tả từ ngoài vào trong, từ trên xuống dưới.
+ Theo quan hệ nhân quả: Nêu nguyên nhân trước, kết quả sau hoặc ngược lại.
+ So sánh, đối chiếu: Làm nổi bật điểm giống và khác nhau giữa các đối tượng.
+ Phân loại đối tượng: Chia nhỏ đối tượng để trình bày chi tiết.
3. Vai trò của các yếu tố hỗ trợ
+ Yếu tố miêu tả: Giúp người đọc hình dung (visualize) rõ hơn về thông tin và cảm nhận thông điệp sâu sắc hơn.
+ Nhan đề: Phải bao quát được nội dung, gây hấp dẫn và khơi gợi sự tò mò của người đọc.
+ Hệ thống đề mục: Giúp bố cục mạch lạc, người đọc dễ dàng nắm bắt thông tin từng phần.
Văn bản thông tin thường có đề mục rõ ràng.
+ Phương tiện phi ngôn ngữ (hình ảnh, biểu đồ, số liệu): Tăng tính trực quan, sinh động, thuyết phục và giúp người đọc ghi nhớ thông tin lâu hơn.
Hình ảnh giúp làm rõ thông tin
4. Thông tin cơ bản và thông tin chi tiết
+ Thông tin cơ bản: Là ý chính, thường nằm ở đề mục hoặc câu chủ đề của đoạn văn.
+ Thông tin chi tiết: Có vai trò làm rõ, bổ sung số liệu (fact and figure) để tăng sức thuyết phục cho thông tin cơ bản.
5. Cách viết đoạn văn rút ra bài học
+ Nên viết theo cấu trúc diễn dịch: Câu đầu tiên là câu chủ đề, lặp lại từ khóa của câu hỏi.
+ Triển khai ít nhất 2 ý để làm sáng tỏ vấn đề, thể hiện rõ suy nghĩ, bài học hoặc dự định của bản thân.
Chúc các em luôn tự tin và chinh phục tốt mỗi bài kiểm tra môn Ngữ Văn!
Kim Phụng