Có lẽ không ai trong chúng ta chưa từng có một ngày muốn “nổ tung” vì con. Con cãi lại. Con bướng bỉnh. Con dám nói trống không. Con vùng vằng, ném đồ, đóng cửa rầm một cái. Lúc đó, ta vừa giận, vừa đau, vừa thấy… mình thất bại. Ta từng nghĩ: “Mình sinh con ra, nuôi nấng bao nhiêu năm, mà giờ nó dám hỗn như thế này à?”
Nhưng bố mẹ ơi, bình tĩnh lại một chút. Đằng sau cái “bướng”, cái “cãi”, cái “hỗn” ấy — nhiều khi không phải là sự hư hỏng đâu. Nó là tiếng kêu bé xíu của một đứa trẻ đang cố nói: “Bố mẹ ơi, con cũng có cảm xúc mà.”
Con “bướng” vì con muốn được lắng nghe.
Con “cãi” vì con muốn được tôn trọng.
Con “hỗn” vì con chưa học được cách diễn đạt cảm xúc khác.
Chúng ta cứ tưởng mình dạy con bằng cách khiển trách, mà quên rằng có những lần, con chỉ cần được hiểu.
Nhớ lại xem, có phải những lúc ta giận con nhất lại là khi ta cũng đang mệt, đang áp lực, đang cần được nghe một lời tử tế? Con cũng thế thôi. Trẻ con không có ngôn ngữ cảm xúc như người lớn. Khi tổn thương, chúng phản kháng. Khi thấy bị ép, chúng chống đối. Khi thấy mình không được tôn trọng, chúng cãi lại. Không phải vì con muốn “hạ bệ” bố mẹ, mà vì con chưa biết cách nào khác để nói rằng: “Bố mẹ ơi, con đang thấy không công bằng.”
Và rồi, trong cơn giận, ta dùng những từ khiến con không bao giờ quên: “Mày hư lắm!”, “Đồ hỗn láo!”, “Con nói thế mà nghe được à?”... Những lời ấy, có thể khiến con im lặng. Nhưng là một sự im lặng đầy tổn thương. Con không phản ứng nữa không phải vì hiểu, mà vì sợ. Vì biết rằng nói gì cũng vô ích.
Ta dạy con bằng sợ hãi, con sẽ lớn lên trong sợ hãi.
Ta dạy con bằng tôn trọng, con sẽ học được tôn trọng.
Thế nên, khi con bướng – đừng vội gắn mác “hư”. Hãy hỏi: “Con đang tức điều gì?”
Khi con cãi – đừng vội bịt miệng. Hãy nói: “Mẹ nghe con nói hết đã.”
Khi con hỗn – đừng chỉ thấy hành vi. Hãy nhìn vào cảm xúc đang ẩn bên trong.
Bố mẹ ơi, ta đâu muốn nuôi một đứa trẻ chỉ biết vâng dạ mà không dám nói. Ta muốn nuôi một con người biết bảo vệ quan điểm, nhưng biết nói sao cho tử tế. Mà muốn vậy, con phải học điều đó từ chính ta — trong cách ta nói với con mỗi ngày.
Vậy ta cần làm gì khi con “bướng – cãi – hỗn”?
- Đừng “đấu quyền lực” với con.
Khi ta cao giọng, con cũng sẽ cao giọng. Khi ta quát, con sẽ hét. Hai cái “tôi” cùng to tiếng chỉ khiến cả hai tổn thương. Hãy hạ giọng trước, để con thấy: tôn trọng không nằm ở sự áp đặt, mà ở cách đối thoại.
- Phản ứng bằng cảm xúc, không bằng mệnh lệnh.
Thay vì: “Con láo vừa thôi!”, hãy nói: “Khi con nói với mẹ như vậy, mẹ buồn lắm.”
Thay vì: “Cãi nữa là phạt!”, hãy nói: “Con đang rất tức giận phải không? Nhưng mình cùng nói với nhau nhẹ hơn nhé.”
Trẻ con không học qua lời răn, chúng học qua cách ta đối xử với chúng.
- Kỷ luật – nhưng là kỷ luật tích cực.
Không phải “bỏ qua” cho hành vi sai. Mà là giúp con hiểu vì sao hành vi đó sai. Khi con làm vỡ đồ, thay vì quát, hãy cùng con dọn. Khi con nói trống không, hãy nhắc nhẹ: “Con thử nói lại câu đó sao cho lịch sự hơn nhé.” Kiên nhẫn. Nhưng nhất quán.
Bố mẹ ơi, trong hành trình làm cha mẹ, sẽ có những ngày ta phải hít sâu để không bật ra những câu khiến mình hối hận. Sẽ có lúc ta phải cắn răng để không đánh, không quát, chỉ vì biết rằng – mình muốn con học được bình tĩnh từ chính ta.
Con bướng, không sao. Nghĩa là con đang có chính kiến.
Con cãi, cũng được. Nghĩa là con dám nói ra điều mình nghĩ.
Con hỗn, cần uốn nắn – nhưng bằng yêu thương, không bằng nỗi sợ.
Ta không thể đòi con biết kiềm chế, nếu mỗi lần ta nổi giận là ta mất kiểm soát.
Ta không thể dạy con tôn trọng, nếu chính ta chưa tôn trọng con.
Hãy dạy bằng bình tĩnh. Hãy yêu bằng hiểu biết.
Vì đến cuối cùng, điều ta muốn đâu phải là một đứa trẻ ngoan ngoãn trước mặt – mà là một con người trưởng thành, tử tế, và biết nói bằng lòng yêu thương.
Hoàng Anh Tú