Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 là một bước ngoặt quan trọng trong hành trình học tập của học sinh trung học cơ sở. Năm học 2025-2026, kỳ thi được tổ chức theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 với ba môn thi chính: Toán, Ngữ văn và Tiếng Anh. Trong đó, môn Ngữ văn thường được xem là cơ hội để học sinh đạt điểm khá, thậm chí điểm cao, nếu biết cách học tập và rèn luyện đúng phương pháp.
Khác với những năm trước, tất cả các môn thi đều tính hệ số 1. Điều này khiến môn Ngữ văn trở thành một trong ba trụ cột quan trọng quyết định kết quả trúng tuyển. Với những học sinh không có thế mạnh nổi bật ở Toán hay Tiếng Anh, Ngữ văn lại là môn có thể giúp nâng tổng điểm. Thực tế cho thấy, nhiều thí sinh dù không xuất sắc nhưng vẫn đạt từ 6 đến 8 điểm nhờ biết cách khai thác phần đọc hiểu và viết bài nghị luận mạch lạc.
Phần đọc hiểu – nền tảng dễ lấy điểm. Đề thi Ngữ văn hiện nay sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa, nhưng vẫn bám sát chương trình lớp 9. Học sinh cần nắm chắc 10 chủ đề Ngữ văn, đặc biệt là ba loại văn bản chính: văn học, nghị luận và thông tin.
Ví dụ, nếu đề cho một đoạn thơ ngoài sách giáo khoa, học sinh phải nhận diện được thể thơ, cách gieo vần, ngắt nhịp, hình ảnh thơ. Chẳng hạn, với đoạn thơ lục bát, cần chỉ ra đặc điểm vần ở tiếng thứ sáu và thứ tám, nhịp thường là 2/2/2 hoặc 2/4. Nếu đề cho một đoạn truyện, học sinh phải xác định ngôi kể, nhân vật, tình huống. Ví dụ, trong truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long, ngôi kể thứ ba giúp người đọc tiếp cận nhân vật anh thanh niên một cách khách quan, từ đó làm nổi bật vẻ đẹp thầm lặng của người lao động.
Ngoài ra, phần đọc hiểu thường có câu hỏi vận dụng thấp, yêu cầu liên hệ thực tế. Ví dụ: “Từ đoạn văn trên, em rút ra bài học gì cho bản thân?” – học sinh có thể trả lời ngắn gọn, gắn với trải nghiệm cá nhân, như: “Qua đoạn văn, em nhận thấy cần sống trách nhiệm và biết yêu thương người khác.” Đây là phần dễ lấy điểm, vì vậy cần làm chắc chắn để đạt tối đa.
Phần viết – nghị luận văn học. Phần viết thường tập trung vào nghị luận văn học. Học sinh cần mở bài giới thiệu tác giả, tác phẩm, khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật.
Ví dụ, khi phân tích bài thơ Đồng chí của Chính Hữu, mở bài cần nêu tên tác giả, tác phẩm và khẳng định đây là bài thơ tiêu biểu viết về tình đồng chí, đồng đội trong kháng chiến. Thân bài có thể triển khai hai luận điểm:
- Luận điểm 1: Phân tích nội dung tình đồng chí qua hình ảnh “Súng bên súng, đầu sát bên đầu” và “Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỷ”.
- Luận điểm 2: Phân tích nghệ thuật thơ: thể thơ tự do, hình ảnh giản dị, ngôn ngữ mộc mạc.
Kết bài khẳng định giá trị tác phẩm và nêu cảm nghĩ: tình đồng chí là biểu tượng đẹp của người lính, gợi cho thế hệ hôm nay bài học về tình bạn, tình đồng đội.
Phần viết – nghị luận xã hội. Ngoài nghị luận văn học, đề thi còn có dạng nghị luận xã hội. Học sinh cần giải thích vấn đề, phân tích thực trạng – nguyên nhân – hậu quả, rồi đưa ra giải pháp thuyết phục.
Ví dụ, nếu đề yêu cầu bàn về “ý thức bảo vệ môi trường”, học sinh có thể:
- Giải thích: bảo vệ môi trường là giữ gìn sự trong lành của không khí, nguồn nước, đất đai.
- Phân tích thực trạng: hiện nay môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng do rác thải, khói bụi.
- Nguyên nhân: ý thức con người chưa cao, công nghiệp phát triển thiếu kiểm soát.
- Hậu quả: ảnh hưởng sức khỏe, biến đổi khí hậu.
- Giải pháp: mỗi cá nhân cần hạn chế dùng túi nilon, trồng cây xanh, phân loại rác.
Kết bài khẳng định: bảo vệ môi trường là trách nhiệm chung, đồng thời là hành động thiết thực để giữ gìn sự sống cho thế hệ mai sau.
Kỹ năng và chiến lược ôn tập. Để đạt kết quả cao, học sinh cần:
- Đọc kỹ đề, gạch chân từ khóa quan trọng.
- Bố cục rõ ràng: mở bài – thân bài – kết bài.
- Lập luận chặt chẽ, dẫn chứng cụ thể, tránh chung chung.
- Lời văn ngắn gọn, cô đọng, tránh lan man.
- Mạnh dạn nêu quan điểm cá nhân, biết soi chiếu nhiều khía cạnh.
Ví dụ, khi bàn về “lòng nhân ái”, học sinh có thể dẫn chứng từ truyện Lão Hạc của Nam Cao: nhân vật Lão Hạc chấp nhận cái chết để giữ lại mảnh vườn cho con, thể hiện tình thương sâu nặng của người cha.
Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 đang đến gần, nhưng đây cũng là giai đoạn lý tưởng để học sinh hệ thống lại kiến thức và rèn luyện kỹ năng làm bài. Nếu biết cách học tập khoa học, tận dụng phần đọc hiểu và rèn luyện tư duy nghị luận với dẫn chứng cụ thể, môn Ngữ văn sẽ trở thành lợi thế giúp thí sinh đạt điểm cao, mở ra cơ hội bước vào ngôi trường trung học phổ thông mơ ước.
Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 không chỉ là một thử thách học tập mà còn là cơ hội để học sinh rèn luyện bản lĩnh, sự kiên trì và khả năng tư duy độc lập. Môn Ngữ văn, với đặc thù vừa đòi hỏi kiến thức, vừa cần cảm xúc và sáng tạo, giúp thí sinh không chỉ đạt điểm số mà còn hình thành nhân cách, lối sống nhân văn.
Việc chuẩn bị tốt cho môn Ngữ văn không chỉ hướng đến mục tiêu đạt điểm cao trong kỳ thi mà còn giúp học sinh biết cách diễn đạt suy nghĩ, biết phân tích và phản biện vấn đề, biết cảm nhận cái đẹp trong văn chương và cuộc sống. Đây chính là hành trang quan trọng để bước vào bậc học mới, đồng thời là nền tảng để trưởng thành trong tương lai.
Như vậy, nếu học sinh biết tận dụng thời gian ôn tập, nắm chắc kiến thức trọng tâm, rèn luyện kỹ năng làm bài và nuôi dưỡng tình yêu văn học, môn Ngữ văn sẽ trở thành lợi thế lớn, giúp các em tự tin bước vào kỳ thi và mở ra cánh cửa đến với ngôi trường trung học phổ thông mơ ước.
Phạm Dung