Văn học gắn liền với đời sống, chúng ghi lại thông tin về một sự việc, hiện tượng cụ thể nào đó. Tuy nhiên rằng cách ta diễn đạt ý của mình trên trang giấy lại rất khác so với cách ta diễn đạt ý bằng lời nói. Trong bài viết này, bạn hãy cùng Blog Văn học trong tôi khám phá sự khác biệt giữa văn nói và văn viết trong tiếng Việt nhé.
Văn nói
Đặc trưng của văn nói
Văn nói hiểu theo một cách đơn giản đó chính là việc giao tiếp hằng ngày giữa con người với nhau và được nhận biết bởi các từ ngữ mang phong cách hội thoại. Vỉ vậy đặc trưng của văn nói đó chính là tính gần gũi và truyền tải thông tin một cách nhanh chóng trong một không gian nhỏ. Văn nói vốn không có khả năng lưu trữ, bởi vậy nên người xưa mới có câu: “Lời nói gió bay”. Tuy nhiên, trong thời điểm hiện tại, chúng ta đã có rất nhiều cách để có thể lưu trữ lại lời nói một cách hiệu quả, tuy nhiên việc làm này khá thụ động và thật khó để lưu trữ được toàn bộ nếu ta không chuẩn bị trước.
Nguồn gốc của văn nói
Nguồn gốc của văn nói có lẽ là một mệnh đề mà bất cứ ai trong chúng ta cũng đều có thể trả lời được. Văn nói hay ngôn ngữ giao tiếp được hình thành khi con người ta đã tiến hóa đủ để hình thành nên ngôn ngữ, họ dùng chúng như một cách truyền tải thứ ngôn ngữ để giao tiếp với những cá thể khác và điều đó còn được giữ nguyên vẹn cho tới ngày hôm nay.
Văn viết
Chúng ta đã tìm hiểu qua về văn nói, vậy còn văn viết thì sao? Sự thật là văn viết có chút rắc rối hơn văn nói và chúng cũng khác biệt hơn so với văn nói cả về đặc trưng lẫn nguồn gốc.
Đặc trưng của văn viết
Văn viết khác với văn nói. Văn viết chủ yếu được người ta dùng để lưu trữ và truyền tải thông tin trong một không gian rộng lớn. Vậy nên đặc trưng của văn viết chính là sự gọt giũa về câu từ và tuân thủ các nguyên tắc. Có thể bạn không để ý, các nguyên tắc trong văn viết là khá nhiều và đa dạng với tùy từng loại văn bản và mục đích cụ thể. Tôi nói ví dụ như về cách dùng từ trong một văn bản hành chính: phải là những từ ngữ phổ thông, không dùng từ địa phương, trình bày gọn gàng, sạch đẹp, nếu có đánh máy thì cần phải tuân thủ các số liệu về dãn dòng, thụt lề,… Hay các biểu ngữ để thông báo một điều gì đó cần phải dễ đọc và có độ khái quát lớn, làm sao để bất cứ ai cũng có thể đọc được.
Nguồn gốc của văn viết
Nguồn gốc của văn viết khá đang dạng theo từng nền văn hóa và các mốc thời gian khác nhau. Tuy nhiên, để nói một cách chung nhất, tôi tạm thời chia mốc sự kiện này ra thành hai phần.
Phần đầu tiên tôi xin tạm gọi đó chính là thời kì văn viết nguyên thủy, nó được thể hiện qua các hình vẽ còn tồn tại trong các hang động xưa cũ cho tới ngày hôm nay. Điểm chung của văn viết thời kì này đó chính là tính đơn giản, dễ hiểu. Tuy nhiên, hầu hết mọi người đều không công nhận nó là một thể loại văn viết, bởi mục đích chính của thời kì này đó là lưu trữ thông tin nhưng chưa có khả năng truyền tải, nhưng tôi cũng xin được đưa vào đây để các bạn tham khảo.
Văn viết được ra đời một cách chính thức khi con người sáng tạo ra chữ viết và các công cụ lưu trữ. Đối với từng nền văn hóa, họ sẽ có những công cụ lưu trữ theo cách riêng của mình. Văn viết gắn liền với công cụ lưu trữ, vì vậy nên khi văn viết xuất hiện, nó cũng kéo theo đó là sự đa dạng của nền văn hóa. Có thể thấy được là những kinh sách, những tác phẩm văn học, thi ca, … khởi nguồn của chúng đều là từ khi văn viết ra đời và phụ thuộc vào các công cụ lưu trữ.
Sự khác biệt giữa văn nói và văn viết
Vậy sau khi ta đã tìm hiểu xong về nguồn gốc và đặc trưng của văn nói và văn viết. Vậy sự khác biệt giữa văn nói và văn viết là gì? Làm cách nào để có thể nhận biết chúng?
Ngữ âm và chữ viết
Đối với văn nói, chỉ cần sử dụng đúng các ngữ âm cụ thể mà người đối diện có thể nghe và hiểu được, không cần quá phức tạp.
Trong khi đó, đối với văn viết, người viết đầu tiên cần phải tuân thủ viết đúng chính tả, đúng quy cách con chữ và tuân thủ các nguyên tắc trình bày văn bản. Tùy theo văn bản mà người viết hướng đến từng đối tượng hay để dùng với mục đích gì mà có những cách trình bày cũng như cách viết khác nhau. Một văn bản hành chính sẽ khác so với một bảng thông báo, cũng khác so với một đoạn truyền thông tin.
Từ ngữ
Văn nói chủ yếu sẽ dùng các từ ngữ mang phong cách hội thoại. Đó là phong cách ngôn ngữ sinh hoạt được dùng trong giao tiếp hằng ngày và không mang tính hình thức bao gồm các thành tố như tính cụ thể (không gian giao tiếp, hoàn cảnh, đối tượng, nội dung, …), tính cảm xúc (giọng điệu, thán từ, trợ từ,…), tính cá thể (giọng nói, cách nói, địa phương,…).
Trong khi đó, văn viết sẽ không sử dụng các từ ngữ mang phong cách hội thoại mà hướng đến các từ ngữ mang phong cách chức năng như nghệ thuật, chính luận, khoa học, hành chính, báo chí.
Câu chữ
Văn nói thường dùng để giao tiếp, vì vậy chúng hướng đến sự ngắn gọn, tinh giản các bộ phận nhưng vẫn mang những ý nghĩa muốn truyền tải đến cho người nghe.
Văn viết lại phức tạp hơn, tùy vào tính chất mà phải dùng cả câu ghép, câu phức tùy thuộc vào mục đích của người viết.
Sự quan trọng của văn nói và văn viết
Văn nói và văn viết là hai lối diễn đạt quan trọng của cuộc sống con người, không thể loại bỏ bất cứ lối diễn đạt nào, cũng không thể thay thế chúng vào lẫn nhau.
Giả sử thay cách diễn đạt của văn viết vào trong văn nói, điều này sẽ khiến cho việc giao tiếp trở nên xa cách và gượng gạo, không có tính kết nối giữa người với người. Cùng không thể lấy cách diễn đạt của văn nói vào văn viết được, chúng sẽ khiến cho văn bản trở nên thiếu nghiêm túc và thiếu tính phổ thông.
Tổng kết
Văn nói và văn viết đều là những phần rất quan trọng của cuộc sống con người, không thể thay thế cũng như xóa bỏ. Vì vậy, việc phân biệt được giữa văn nói và văn viết là hết sức quan trọng. Qua bài viết này, Blog Văn học trong tôi mong bạn sẽ có thể ôn lại những kiến thức về văn nói và văn viết đã từng học trên ghế nhà trường trước đây nhằm tránh những sự cố đáng tiếc không nên xảy ra trong đời sống nhé!
(Nguồn: https://vanhoctrongtoi.wordpress.com/2024/04/22/van-noi-va-van-viet/)
Tiếng Việt
English
中文
Français
日本語
한국어
Español
Русский
Deutsch
ไทย
ລາວ
हिन्दी
Português
