Ngày xưa học chữ và văn là điều được coi trọng nhưng Trạng Nguyên Lương Thế Vinh không chỉ xuất sắc về mảng này mà còn đam mê khoa học. Ông là một bậc thầy toán học, đã đóng góp nhiều phát minh toán học và ứng dụng chúng vào cuộc sống. Do đó, người dân thường gọi ông với cái tên Trạng Lường để tôn vinh sự xuất sắc của ông trong lĩnh vực này.
Lương Thế Vinh (1441-1496), được hậu thế ghi nhận là vị trí nguyên toán giỏi nhất trong lịch sử Việt Nam. Sách "Kể tấm góc mỏng học" chép rằng sinh ra ở vùng nông thôn, xung quanh năm gắn bó đồng ruộng, thoải mái hiểu cuộc sống đau khổ của nông dân, Lương Thế Vinh rất muốn tìm cách giúp bà con.
Đại thành toán pháp
Một lần, Lương Thế Vinh thấy hai nông dân đang nói chuyện với nhau khi chia mảnh đất có hình tạp phức tạp. Nghe câu chuyện, ông sâu xuống tận nơi để chỉ ra chỗ đúng, sai và giúp họ chia lại mảnh ruộng một cách công bằng.
Lần khác, người dân gặp khó khăn trong công việc đo chiều rộng của khúc sông để bắc cầu, làm nước thấm. Lương Thế Vinh nói: “Không cần phải qua sông mới đo được”. Ông dùng phương pháp mà ngày nay gọi là “tam giác lượng” để đo chính xác chiều rộng của sông.
Sau này, để phổ biến kiến thức toán học vào đời sống, Lương Thế Vinh là người viết cuốn Đại thành toán pháp, tổng kết các kiến thức thời đó và cả phần mình phát minh.
Đây chính là một trong những công trình nổi bật nhất trong lĩnh vực khoa học tự nhiên của nước ta dưới thời trang kiến trúc, được đưa vào chương trình thi cử suốt 400 năm của giáo dục Đại Việt.
Theo sách “Kể chuyện sứ thần Việt Nam”, khi sứ nhà Minh là Chu Hy đối cân một con với, ông đưa voi lên thuyền rồi đánh dấu viền nước. Sau đó, tiến voi lên, bốc đá hộc xuống thuyền cho đến lúc thuyền chìm xuống đến đúng dấu cũ. Việc còn lại là đưa đá lên cân và cộng kết quả.
Chu Hy đã đạt được nhưng vẫn tiếp tục tranh luận về độ dày của một tờ giấy xé ra từ cuốn sách.
Khi nghe ông nói chỉ cần đo dày cả cuốn sách rồi chia đều cho số tờ là ra ngay kết quả, Chu Hy nằm mặt lên trời hơn rằng: "Nước Nam tác lắm người tài!".
Lương Thế Vinh đáp lại người nghĩ ra cách cân với thật sự là Tào Xung, con của Tào Tháo. Điều này càng hoàn thiện cho sứ nhà Minh hổ vì không biết sử dụng nước nhà.
Phát minh bàn tính của Lương Thế Vinh
Trong lịch sử, Lương Thế Vinh không chỉ nổi tiếng với sự đóng góp trong lĩnh vực toán học và khoa học, mà ông vẫn được biết đến với một phát minh quan trọng - bàn tính. Bàn tính của Lương Thế Vinh là một công cụ đo lường độ chính xác cao của các vị trí trên mặt đất.
Bàn tính của ông giúp đo độ cao một cách hiệu quả, đặc biệt trong các vấn đề phức tạp như xây dựng cầu, đường sắt, hay trong nghiên cứu địa hình. Phát minh này đã giúp nâng cao chất lượng và độ chính xác trong quá trình xây dựng và địa học. Bàn tính của Lương Thế Vinh đã trở thành một công cụ quan trọng trong lĩnh vực đo và địa hình và vẫn được sử dụng rộng rãi đến ngày nay.
Cân với to, đo giấy móng của Lương Thế Vinh
Cân với và đo giấy móng là hai phát minh quan trọng trong lĩnh vực công nghiệp và khoa học, và cả hai đều liên quan đến công trình của Lương Thế Vinh.
Trong cuộc đời của Lương Thế Vinh, ông đã nghiên cứu và phát triển nhiều thiết bị và công cụ khoa học có ý nghĩa. Cân voi, hoặc còn được gọi là cân cầu, là một loại cân được thiết kế để đo khối lượng của các vật thể lớn hoặc nặng. Đây là một công cụ quan trọng trong các ngành như công nghiệp và xây dựng, nơi cần đo khối lượng vật thể lớn như cột, thiết bị nặng hoặc tải trọng.
Ngoài ra, Lương Thế Vinh cũng đã đóng góp vào lĩnh vực đo đạc và địa hình. Ông đã phát minh ra một thiết bị đo giấy phấn mịn, có thể được sử dụng để xác định độ mịn của các vật liệu như giấy hoặc sơn móng tay. Điều này có ứng dụng trong ngành công nghiệp giấy và in ấn, nơi độ chính xác của mật độ giấy là rất quan trọng.
Phát minh của Lương Thế Vinh trong việc cân bằng và đo giấy móng đã có ảnh hưởng lớn đến các ngành công nghiệp và khoa học tại Việt Nam, và ông đã để lại một di sản quan trọng trong lĩnh vực này.
Nguồn: https://mathx.vn/tin-tuc/luong-the-vinh-trang-nguyen-gioi-toan-nhat-su-viet.html